Các tỉnh phía Bắc nước ta từ lâu đã có sự hợp tác trên nhiều lĩnh vực với các địa phương của Trung Quốc. Nhằm thúc đẩy sự hợp tác mọi mặt giữa các tỉnh biên giới trên đất liền và các tỉnh nằm trong khu vực ven biển Vịnh Bắc Bộ giữa hai nước trên các lĩnh vực mậu dịch, nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ và GTVT, Chính phủ 2 nước đã cùng nhau đưa ra ý tưởng hình thành và phát triển "hai hành lang, một vành đai kinh tế".

Thực ra, về quyết định xây dựng các hành lang kinh tế giữa hai nước Việt Nam và Trung Quốc đã được triển khai từ năm 2004. Việc hình thành hành lang kinh tế Côn Minh (Trung Quốc) - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng và hành lang kinh tế Nam Ninh (Trung Quốc) - Lạng Sơn - Hà Nội - Hải Phòng cho đến nay vẫn chỉ là những khởi động mới được thể hiện bằng các thoả thuận, ký kết giữa hai nước.

Khác với các địa phương nằm trong phạm vi hai hành lang và một vành đai, Hải Phòng đang được biết đến như nơi hội tụ của những con đường vận chuyển huyết mạch các sản phẩm có xuất xứ từ thị trường vùng Tây Nam Trung Quốc, các tỉnh phía Bắc Việt Nam, từ các tỉnh phía Nam Trung Quốc ra với thị trường thế giới. Nằm trong khu vực kinh tế trọng điểm Bắc Bộ của Việt Nam, Hải Phòng được xác định là cực tăng trưởng của vùng kinh tế động lực phía Bắc Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh, là mắt xích quan trọng trong hai tuyến hành lang kinh tế với các địa phương phía Nam Trung Quốc.

Do đó, việc đầu tư nâng cấp, xây dựng mới và cải tạo hệ thống giao thông vận tải Hải Phòng được xem xét cẩn thận, trong đó đầu tư cho nâng cấp cảng Hải Phòng trong thời gian qua chính là lời giải đầu tiên cho bài toán cơ sở hạ tầng GTVT thành phố Cảng.

Bằng các nguồn vốn từ ngân sách Trung ương cùng các nguồn tín dụng do Nhà nước bảo lãnh, Thành phố Hải Phòng đã tập trung đầu tư xây dựng, cải tạo, nâng cấp hệ thống cảng biển Hải Phòng. Tổng chi phí cho 2 giai đoạn đầu tư nâng cấp hệ thống cảng biển lên tới 166.029.000 USD.

Dự án xây dựng mới luồng vào cảng đạt độ sâu 7 mét (chưa kể thuỷ triều) có thể cho phép tàu 20.000 tấn có tải và tàu 50.000 tấn giảm tải vào cảng làm hàng. Việc xây dựng hai cầu tàu dài 350 mét với hệ thống trang thiết bị, kho bãi hiện đại, quy mô đồng bộ đã tạo nên diện mạo mới cho cảng Hải Phòng, tăng vai trò cảng này lên thành cảng container hiện đại nhất khu vực phía Bắc nước ta.

Gần đây, Dự án xây dựng một cảng cửa ngõ tại Lạch Huyện cũng đã được đề cập. Khi dự án này triển khai, Lạch Huyện sẽ san sẻ bớt gánh nặng lượng hàng hoá thông qua với cảng Hải Phòng. Cùng với đà tăng trưởng kinh tế của các tỉnh nằm trong hai hành lang và một vành đai, dự báo năng lực thông qua hàng hoá của cảng Hải Phòng sẽ đạt tới 20 triệu tấn vào năm 2010 và 50 triệu tấn hàng bách hoá vào năm 2020 (chưa kể hàng lỏng).

Việc nâng cấp QL5 và QL 10 - hai tuyến giao thông huyết mạch nối Hải Phòng với Thủ đô Hà Nội và các tỉnh vùng duyên hải Bắc Bộ đã phần nào giải quyết được tình trạng ùn tắc giao thông kinh niên giữa các tỉnh trong khu vực kinh tế trọng điểm Bắc Bộ. Tuy nhiên, QL 5 hiện nay hầu như đang rơi vào tình trạng quá tải cùng với thực trạng tăng TNGT đang trở thành những vấn đề bức xúc của các nhà quản lý giao thông.

Một dự án đầu tư xây dựng đường cao tốc mới Hà Nội - Hải Phòng nếu được chú trọng triển khai sớm sẽ tăng cường năng lực lưu thông, vận chuyển nguyên liệu, hàng hoá phục vụ công nghiệp chế biến, xuất khẩu và tiêu thụ giữa Hải Phòng với các tỉnh duyên hải Bắc Bộ chứ chưa nói đến các tỉnh nằm trong hai hành lang kinh tế của hai nước.

Tuyến đường sắt Hà Nội - Hải Phòng phục vụ vận chuyển hàng hoá xuất nhập khẩu qua cảng biển Hải Phòng đến Hà Nội và vùng Vân Nam (Trung Quốc) theo đường sắt Hà Nội - Lào Cai. Hiện nay, lĩnh vực mà đường sắt Hà Nội - Hải Phòng đảm nhiệm là chuyên chở hàng hoá và hành khách chủ yếu trên tuyến Hải Phòng - Hà Nội.

Tuy nhiên, sự bùng nổ mạnh mẽ các dịch vụ vận tải hành khách bằng ô tô đã và đang cạnh tranh quyết liệt với đường sắt. Việc vận tải hàng hoá bằng đường sắt cũng vấp phải tình trạng tương tự khi lượng hàng hoá container từ cảng Hải Phòng về các tỉnh Bắc bộ chủ yếu đi theo đường bộ.

Do đó hệ thống đường sắt Hải Phòng - Hà Nội - Lào Cai phải được nâng cấp và điện khí hóa thành đường sắt hai chiều trong tương lai mới mong đáp ứng được nhu cầu vận chuyển hàng hoá phục vụ xuất nhập khẩu của các tỉnh nằm trong hành lang kinh tế Vân Nam - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng và giảm tải cho QL5.

Về hàng không, sân bay Cát Bi được xem là trọng điểm đầu tư trong tương lai để đáp ứng các tiêu chuẩn cảng hàng không quốc tế, có các đường bay từ Hải Phòng đến các tỉnh, thành phố của Trung Quốc, trước hết là Côn Minh, Quảng Châu và ngược lại.

Đầu tư xây dựng, nâng cấp hệ thống cơ sở hạ tầng GTVT trong khuôn khổ "hai hành lang, một vành đai kinh tế" không chỉ dừng lại ở những công trình vừa được nêu trên đây.

Tuy nhiên, với vị trí quan trọng trong chiến lược "hai hành lang, một vành đai kinh tế", thành phố Hải Phòng gần như là địa phương cần và phải được ưu tiên đầu tư nhiều nhất để xây dựng hệ thống cơ sở hạ tầng giao thông đủ năng lực cung cấp tất cả những dịch vụ vận tải khi các hành lang kinh tế đi vào hoạt động.

Theo GTVT