Trước thực trạng này, Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải vừa giao Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với các Bộ Công Thương, Giao thông vận tải, Tài nguyên và Môi trường, Khoa học và Công nghệ kiểm tra thông tin Báo Hải quan và Báo Công an nhân dân phản ánh về tình trạng hàng hóa tồn đọng tại các cảng biển, cửa khẩu Việt Nam và báo cáo ngay trong tháng 3 này.

Cảng Hải Phòng đứng đầu về container tồn

Theo Cục Hàng hải Việt Nam (Bộ Giao thông vận tải), tính đến tháng 8-2014, số lượng hàng hóa tồn đọng tại các cảng biển Việt Nam khoảng 5.450 container và 1.323 kiện hàng. Trong đó, cảng Hải Phòng đứng đầu danh sách với hơn 5.060 container, Quảng Ninh 52 container, Đà Nẵng 99 container và cảng Sài Gòn (TP. HCM) có 177 container và 1.323 kiện hàng…

Số lượng hàng hóa tồn đọng quá lớn, gia tăng nhanh trong thời gian ngắn. Trong khi đó, tính chất hàng hóa rất đa dạng và phức tạp, đa phần hàng hóa có dấu hiệu vi phạm pháp luật nhưng lại có giá trị thấp. Theo ông Nguyễn Nhật, Cục trưởng Cục Hàng hải Việt Nam: Qua kiểm tra, đánh giá chi phí lưu container, phí lưu bãi phải trả cho đơn vị vận tải và kinh doanh kho bãi của nhiều lô hàng lớn hơn giá trị thực tế của lô hàng đó. Đơn cử như, các lô hàng phế liệu cao su hoặc lốp cao su đã qua sử dụng bình quân trả phí lưu container, kho bãi khoảng 300 triệu đồng/container, trong khi giá trị hàng hóa chỉ khoảng 10-20 triệu đồng/container.

“Riêng tại cảng Hải Phòng, trong số hơn 5.000 container hàng hóa tồn đọng có tới hơn 1.000 container tồn từ năm 2006. Mặt hàng tồn đọng chủ yếu gồm cao su, lốp cao su đã qua sử dụng, quần áo đã qua sử dụng, phế liệu, thiết bị điện đã qua sử dụng, hàng điện tử đã qua sử dụng, thực phẩm đông lạnh…”, ông Nguyễn Nhật cho hay.

Phát biểu tại “Hội nghị xử lý hàng hóa container tồn đọng tại cảng biển” do Cục Hàng hải Việt Nam tổ chức mới đây, ông Cao Trung Ngoan, Phó Tổng giám đốc Cảng Hải Phòng nói: Các container quá hạn khai báo hải quan và có nguy cơ chủ hàng từ bỏ tại cảng Hải Phòng rất nhiều. Container tồn đọng lâu ngày gây chiếm dụng kho bãi, ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường…

Cục Hàng hải Việt Nam nhận định, lượng hàng lượng lớn tồn đọng tại các cảng biển thuộc hàng tạm nhập, tái xuất. Người đứng tên nhận lô hàng chủ yếu là các tổ chức, cá nhân nước ngoài hoặc DN kinh doanh tạm nhập, tại xuất. Tại cảng Hải Phòng, hàng hóa về cảng sau đó tái xuất đi Trung Quốc hoặc nước thứ ba nhưng do Trung Quốc có chính sách kiểm soát rất chặt chẽ hàng NK qua biên giới nên việc tái xuất hàng hóa gặp khó khăn.

Đề nghị phát mại lô hàng tồn đọng

Theo Cục Hàng hải Việt Nam, qua kiểm tra 1.426 container hàng hóa tại cảng Hải Phòng đã phát hiện và xử lý nhiều vi phạm về việc vận chuyển vào Việt Nam những mặt hàng không đủ tiêu chuẩn NK, hàng hóa tạm nhập, tái xuất không có giấy phép, hàng hóa thuộc danh mục cấm tạm nhập, tái xuất, hoặc đã tạm dừng.

Ông Cao Trung Ngoan cho biết, để giải quyết tình trạng container hàng hóa tồn đọng kéo dài, cảng Hải Phòng đã kiến nghị các cơ quan quản lý Nhà nước rà soát lại các quy định kiểm soát hàng tạm nhập, tái xuất. Đồng thời, Nhà nước cần có cơ chế chính sách cụ thể và nguồn kinh phí để xử lý các lô hàng tồn đọng nhằm tháo gỡ cho các DN kinh doanh kho bãi, cảng biển tránh ô nhiễm môi trường và các hệ lụy khác…

Đại diện nhiều hãng tàu cũng kiến nghị các cơ quan quản lý Nhà nước cần có quy định, quy chế để tạo điều kiện phát mại những lô hàng tồn đọng trong nội địa, đồng thời miễn giảm phí lưu container, lưu bãi.

Xung quanh vấn đề này, ông Nguyễn Nhật khẳng định: Đây là một vấn đề rất khó đối với các DN khai thác cảng và DN vận tải. Trước mắt, Cục Hàng hải Việt Nam đề xuất, một số hàng hóa đã có hướng dẫn của Tổng cục Hải quan (Bộ Tài chính) sẽ tiếp tục thực hiện theo quy định.

Còn đối với các lô hàng hóa có người nhận ở Việt Nam nhưng không xuất trình được giấy phép do Bộ Công Thương cấp sẽ phạt tiền và buộc đưa hàng hóa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam. Trong trường hợp quá 30 ngày kể từ ngày nhận được quyết định xử phạt vi phạm hành chính mà DN không thực hiện thì tịch thu hoặc tiêu hủy hàng hóa theo quy định. Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Nhật, nhiệm vụ lâu dài là phải xây dựng được các quy định, quy chế để tình trạng chủ hàng bỏ hàng không tiếp tục xảy ra.